Reykjavík 1. nóvember 2026
Til stjórnar Almannaheilla – samtaka þriðja geirans
Urriðaholtsstræti 14
210 Garðabæ
Efni: Formleg kvörtun vegna alvarlegra brota Krabbameinsfélags Íslands á siðareglum Almannaheilla: ráðstöfun 75 milljóna króna til Framfarasjóðs KÍ, ógagnsæi, rangfærsla í ársreikningi 2025 og upplýsinga til aðalfundar
Ég undirritaður, félagsmaður í Krabbameinsfélagi höfuðborgarsvæðisins, aðildarfélagi Krabbameinsfélags Íslands (KÍ), legg hér með fram formlega kvörtun vegna alvarlegra brota sem ég tel stjórn og framkvæmdastjóra KÍ hafa framið gegn siðareglum Almannaheilla, samþykktum 2. júní 2022. Kvörtunin varðar stofnun Framfarasjóðs Krabbameinsfélags Íslands, 75 milljóna króna stofnframlag án samþykkis aðalfundar, meðferð þess í ársreikningi 2025, rangar upplýsingar í skýrslu stjórnar og ítrekað svarleysi við fjárhagslegum fyrirspurnum.
KÍ hefur birt skjalið Gildandi reglur og viðmið í maí 2026, þar sem félagið tekur siðareglur Almannaheilla upp meðal eigin reglna og segir berum orðum að þær gildi um starfsemi þess. Þetta er sami mánuður og ársreikningurinn var lagður fyrir aðalfund. Í siðareglunum eru meðal annars sett viðmið um áreiðanlega upplýsingagjöf, heilindi stjórnenda og reikningsskil sem ganga samkvæmt yfirlýstum tilgangi reglnanna lengra en lagalegar lágmarksskyldur. Kvörtunin byggist því á siðareglum sem KÍ hefur sérstaklega áréttað að það sé bundið af, ásamt lögum félagsins og íslenskum landslögum.
Erindið er lagt fram samkvæmt kaflanum Gildissvið og viðbrögð við brotum í siðareglum Almannaheilla. Þar er mælt fyrir um að stjórn samtakanna taki við ábendingum um brot, bregðist við þeim og úrskurði hvort brot hafi átt sér stað, telji hún tilefni til umfjöllunar. Ég óska eftir formlegri efnislegri meðferð og skriflegri, rökstuddri niðurstöðu.
1. Staðreyndir málsins
Í skýrslu stjórnar KÍ, sem fylgir ársreikningi 2025, segir orðrétt: „Á árinu 2025 stofnaði félagið Framfarasjóð Krabbameinsfélagsins með 75.000.000 kr. stofnframlagi.“ Í skýringu 6 eru sömu 75 milljónir króna færðar til gjalda meðal veittra styrkja. Stjórn og framkvæmdastjóri undirrituðu ársreikninginn 8. maí 2026, PwC áritaði hann án fyrirvara og aðalfundur samþykkti hann 9. maí.
Fyrirliggjandi gögn staðfesta eftirfarandi tímaröð:
• 29. desember 2025 voru 75 milljónir króna millifærðar af bankareikningi KÍ á vörslureikning PwC vegna fyrirhugaðrar stofnunar Framfarasjóðsins.
• 13. maí 2026 greindi KÍ frá því að stjórn hefði ákveðið stofnun sjóðsins og undirbúningur stæði enn yfir.
• 28. maí 2026 staðfesti endurskoðandi PwC skriflega að fyrirtækið varðveitti féð þar til stofnun sjóðsins væri gengin í gegn og bankareikningur hans hefði verið stofnaður.
• 1. og 2. júlí 2026 var skipulagsskrá sjóðsins undirrituð af stjórnarmönnum KÍ.
• 10. ágúst 2026 staðfesti Sýslumaðurinn á Vestfjörðum skipulagsskrána. KÍ segir sjálft að sjóðurinn hafi tekið formlega til starfa í ágúst 2026.
Stjórn KÍ lýsti þannig stofnun sjálfstæðs sjóðs sem kláruðum atburði árið 2025, þótt stofnunarferlinu lyki ekki fyrr en árið 2026. Misræmið varðar ekki orðalag eitt heldur tilvist lögaðilans og 75 milljóna króna gjaldfærslu sem hafði veruleg áhrif á afkomu félagsins. Um er að ræða formlega skýrslu stjórnar, undirritaða af henni og framkvæmdastjóra og lagða fyrir æðsta vald félagsins, ekki óformlega frétt eða kynningu. Aðalfundur hafði réttmæta ástæðu til að treysta því að lýsingin á stofnun sjóðsins og ráðstöfun stofnfjárins væri rétt og fullnægjandi. Það gerir misræmið mjög alvarlegt.
2. Heimild til stofnunar sjóðsins og ráðstöfunar 75 milljóna króna stofnfjár
Samkvæmt 3. gr. laga KÍ fer aðalfundur með æðsta vald í málefnum félagsins. Í 4. gr. er stjórn veitt heimild til að stofna sjálfstæðar starfseiningar innan félagsins. Framfarasjóðurinn er hins vegar sérstakur sjóður samkvæmt lögum nr. 19/1988, ekki starfseining innan KÍ. Heimild til að stofna innri starfseiningu felur ekki í sér heimild til að stofna sjálfstæðan lögaðila og leggja honum til verulegt stofnfé.
Samkvæmt 4. gr. skipulagsskrár Framfarasjóðsins er KÍ stofnandi með 75 milljóna króna framlag og stofnandinn hefur engin sérréttindi í sjóðnum. Ráðstöfunin er því annars eðlis en innri millifærsla; hún felur í sér varanlegt framlag til sjálfstæðs lögaðila. Í ljósi skipulagsskrárinnar verður að meta sjálfstætt hvort KÍ hafi haft heimild til að láta fjármunina af hendi, enda tryggir það að stjórn KÍ hafi tilnefningarvald til stjórnar sjóðsins ekki að KÍ haldi eignarrétti eða sérréttindum yfir stofnfénu.
Í b-lið 1. mgr. 10. gr. laga nr. 110/2021 er aðalfundi falið að ákveða afsal fasteigna eða annarra eigna sem hafa þýðingu fyrir rekstur félagsins. Samkvæmt 11. gr. verður slíku máli ekki ráðið til lykta á aðalfundi hafi þess ekki verið getið í fundarboði. Þá áskilur 6. gr. laga KÍ sérstaklega samþykki aðalfundar fyrir ráðstöfun úr varasjóði, sem samkvæmt sömu grein getur meðal annars fjármagnað viðamikil verkefni sem aðalfundur ákveður.
Þessi ákvæði, virt saman, færa að mínu mati mjög sterk rök fyrir þeirri niðurstöðu að stofnun Framfarasjóðsins með 75 milljóna króna varanlegu framlagi hafi þurft sérstakt samþykki aðalfundar. Í birtum fundargerðum aðalfunda KÍ 2025 og 2026 er engin slík samþykkt skráð, hvorki um stofnun sjóðsins né um 75 milljóna króna stofnframlagið. Þá liggur ekki fyrir að ráðstöfunin hafi verið sérstaklega tilgreind sem ákvörðunarefni í aðalfundarboði, eins og 11. gr. laganna gerir ráð fyrir um málefni 10. gr. Á aðalfundinum 9. maí 2026 var sjóðurinn kynntur í skýrslu stjórnar en engin sérstök tillaga um stofnun hans eða stofnframlagið borin undir fundinn.
Á sama fundi voru aftur á móti sérstaklega samþykktar tvær aðrar fjárhagslegar ráðstafanir: allt að 75 milljóna króna framlag til verkefna samkvæmt krabbameinsáætlun og 900 milljóna króna framlag í skilgreindan varasjóð. Í fundargerðinni er einnig sérstaklega bókað að skýrsla stjórnar og ársreikningur hafi verið samþykkt. Slík samþykkt er önnur tegund fundarákvörðunar en sérstök heimild til að stofna nýjan lögaðila og ráðstafa honum stofnfé. Afmörkuð samþykkt ársreiknings eða skýrslu stjórnar kemur ekki í stað sérstakrar aðalfundarákvörðunar um ráðstöfun sem lög áskilja aðalfundi.
Ég tel því að stjórn KÍ hafi farið langt út fyrir valdheimildir sínar við ákvörðun um stofnun sjóðsins og ráðstöfun stofnfjárins án nauðsynlegs samþykkis aðalfundar og lagt rangar og ófullnægjandi upplýsingar fyrir Sýslumanninn á Vestfjörðum. Staðfesting sýslumanns á skipulagsskrá sjóðsins er ekki staðfesting á því að innri ákvörðunartaka KÍ hafi samræmst lögum félagsins. Hafi 75 milljónum króna verið endanlega ráðstafað til sjóðsins án slíks samþykkis er heimildarbresturinn sérstaklega alvarlegur.
Samkvæmt 19. gr. laga nr. 110/2021 skal stjórn fara með málefni félagsins í samræmi við ákvarðanir þess, samþykktir og lög, halda gerðabók um ákvarðanir og hafa eftirlit með rekstri. Þetta eru grundvallarskyldur, ekki formsatriði. Í því felst meðal annars að fyrir liggi skýr bókun um ákvörðun, umfang hennar, fjárhæð og heimild. Upplýsingar um hvort fjármunirnir voru teknir úr varasjóði eða öðrum fjármunum félagsins skipta einnig beinu máli við beitingu 6. gr. laga KÍ.
3. Gjaldfærsla 75 milljóna króna í ársreikningi 2025
Sjálfstætt frá heimildarbrestinum stendur gjaldfærsla stofnframlagsins á árinu 2025. Fjármunirnir voru þá færðir á vörslureikning PwC vegna stofnunar sjóðs sem var enn ólokið í maí 2026. Millifærsla til vörsluaðila sannar ekki ein og sér að styrkur hafi verið endanlega veittur eða KÍ misst eignar- eða kröfurétt sinn að fjármununum.
Samkvæmt 5. gr. laga nr. 3/2006 um ársreikninga skal ársreikningur gefa glögga mynd af afkomu og efnahag. Samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 11. gr. sömu laga skal færa fjárhæðir í rekstrar- og efnahagsreikning á rekstrargrunni. Í 8. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald er áskilið að hver færsla byggist á áreiðanlegum og fullnægjandi gögnum.
Engin gögn hafa verið lögð fram sem sýna hvaða bindandi skuldbinding eða breyting á eignar- og kröfuréttindum hafði átt sér stað fyrir 31. desember 2025 og réttlætti gjaldfærsluna. Á grundvelli fyrirliggjandi gagna tel ég að hér sé um verulega rangfærslu að ræða. Birt jákvæð afkoma KÍ árið 2025 var 113,2 milljónir króna; 75 milljóna króna gjaldfærslan nemur um tveimur þriðju hlutum hennar. Þýðing færslunnar fyrir samþykktan ársreikning er því augljós. Án þeirrar gjaldfærslu hefði birt afkoma, að öðru óbreyttu, verið um 188,2 milljónir króna. Þetta sýnir hve verulegar fjárhagsupplýsingar voru lagðar fyrir aðalfund án þess að reikningsskilaleg forsenda ráðstöfunarinnar kæmi skýrt fram. Þótt PwC hafi áritað ársreikninginn án fyrirvara breytir það ekki skyldu KÍ til að geta sýnt fram á áreiðanleg frumgögn og rétta reikningsskilalega meðferð fjárhæðarinnar.
4. Ítrekað svarleysi við fjárhagslegum fyrirspurnum
Hinn 21. október 2026 sendi ég fjármálastjóra KÍ skriflega fyrirspurn um meðferð vaxtatekna af 75 milljónunum frá millifærslunni á vörslureikning PwC 29. desember 2025 til ársloka. Erindinu hefur ekki verið svarað. Upplýsingar um hvort vextir féllu til og hver átti rétt til þeirra skipta máli við mat á eignar- og ráðstöfunarrétti yfir fjármununum á reikningsskiladegi. Fyrirspurnin lýtur þannig að aðgreiningu milli fjármuna sem KÍ kann enn að hafa átt eða átt kröfu til og fjármuna sem höfðu með gildum hætti gengið til sjálfstæðs sjóðs. Hún er því ekki óviðkomandi smáatriði í bókhaldi.
Ég hef áður sent KÍ og fjármálastjóra félagsins fleiri mikilvægar, afmarkaðar spurningar um fjármál og meðferð fjármuna án þess að fá svör. Þetta ítrekaða svarleysi er sjálfstætt og alvarlegt álitaefni í ljósi siðareglnanna, sem krefjast gagnsæis, áreiðanlegra upplýsinga og virðingar gagnvart þeim sem félagið á samskipti við. Það er sérstaklega umhugsunarvert að KÍ hafi í skjali merktu maí 2026 áréttað að þessar siðareglur gildi um eigin starfsemi en láti jafnframt rökstuddum spurningum um veigamiklar fjárhagslegar ákvarðanir ósvarað.
Gagnsæi verður ekki uppfyllt með birtingu ársreiknings einni saman ef ekki er unnt að gera grein fyrir heimildum, færslum og meðferð fjármunanna þegar málefnalegra skýringa er leitað.
5. Ábyrgð stjórnar og framkvæmdastjóra
Samkvæmt 19. og 22. gr. laga nr. 110/2021 bera stjórn og framkvæmdastjóri ábyrgð á bókhaldi og gerð ársreiknings. Áritun endurskoðanda leysir þau ekki undan þeirri ábyrgð. Stjórn og framkvæmdastjóri KÍ staðfestu ársreikninginn 8. maí 2026 og lýstu því jafnframt í skýrslu stjórnar að þar kæmu fram allar upplýsingar sem nauðsynlegar væru til að glöggva sig á fjárhagsstöðu, rekstrarárangri og fjárhagslegri þróun félagsins.
Sú yfirlýsing verður að skoðast í ljósi rangrar tímasetningar stofnunar sjóðsins, 75 milljóna króna gjaldfærslunnar og skorts á sérstakri samþykkt aðalfundar um ráðstöfunina. Sérstaka athygli vekur að sá endurskoðandi PwC sem áritaði ársreikninginn staðfesti 20 dögum síðar að stofnun sjóðsins væri enn ólokið og féð yrði áfram varðveitt á vörslureikningi PwC. Þetta ósamræmi kallar á rökstudda skýringu frá þeim sem staðfestu ársreikninginn. Í a-lið 34. gr. laga nr. 110/2021 er vísvitandi röng eða villandi upplýsingagjöf um hag félags í meðal annars ársreikningi og yfirlýsingum til aðalfundar sérstaklega refsiverð. Með þeirri tilvísun er ekki sett fram staðhæfing um sannaðan ásetning; ákvæðið sýnir alvarleika þess að veita aðalfundi rangar eða villandi upplýsingar.
6. Brot gegn siðareglum Almannaheilla
Samkvæmt 3. gr. laga Almannaheilla gangast aðildarfélög undir siðareglur samtakanna. KÍ hefur birt þær með eigin reglum í skjalinu Gildandi reglur og viðmið í maí 2026, þar sem skýrt kemur fram að siðareglurnar gildi um starfsemi félagsins. Þær gera beinlínis kröfur um ábyrgð umfram lagalegar lágmarksskyldur. Eitt yfirlýstra markmiða siðareglnanna er einnig að hvetja til gagnrýninnar og uppbyggjandi umræðu um starfsemi almannaheillasamtaka. Því er sérstaklega ámælisvert að gagnrýnum, afmörkuðum spurningum um fjármál og réttmæti upplýsinga sé ítrekað látið ósvarað.
Ábyrgð gagnvart almenningi, fjölmiðlum og samfélagi. Samkvæmt reglunum skulu aðildarfélög veita „áreiðanlegar og réttar upplýsingar“ sem skýri samhengi þess sem kynnt er. Fullyrðingin um að Framfarasjóðurinn hafi verið stofnaður árið 2025, þótt lögformlegri stofnun lyki í ágúst 2026, samræmist ekki þeirri skyldu.
Ábyrgð gagnvart skjólstæðingum, félagsmönnum, notendum, umbjóðendum og styrktaraðilum. Siðareglurnar áskilja gagnsæi og skýrar upplýsingar um starfsemina. Upplýsingagjöf um stofnframlagið, skortur á skýringu á heimildinni og ítrekað svarleysi við fjárhagslegum fyrirspurnum félagsmanns stangast að mínu mati á við þessi fyrirmæli.
Ábyrgð stjórna, starfsfólks og sjálfboðaliða. Reglurnar krefjast þess að stjórnendur vinni af heilindum að tilgangi félagsins og gæti hagsmuna þess. Ráðstöfun verulegra fjármuna utan þeirra valdheimilda sem lög og samþykktir mæla fyrir um samræmist ekki þeirri ábyrgð.
Ábyrg fjármál almannaheillasamtaka. Reglurnar áskilja að meðferð fjármuna fylgi viðurkenndum bókhalds- og reikningsskilavenjum og að upplýsingar um fjárhag og rekstur séu gagnsæjar, einfaldar og skýrar. Sú 75 milljóna króna gjaldfærsla og upplýsingagjöf sem hér hefur verið rakin uppfyllir að mínum dómi ekki þær kröfur.
Þetta eru sjálfstæð, grafalvarleg álitaefni um brot gegn meginreglum Almannaheilla. Ábyrgðin er þeim mun ríkari þar sem KÍ hefur sjálft tekið reglurnar upp og birt þær sem gildandi viðmið fyrir starfsemi sína. Aðild að Almannaheillum og birting siðareglnanna verða að hafa efnislega þýðingu við mat á ábyrgð stjórnar, ekki eingöngu ímyndarlegt gildi. Birting og yfirlýsing um upptöku reglna ein og sér getur ekki orðið varnarlína ógagngsæis.
7. Kröfur til stjórnar Almannaheilla
Í kafla siðareglnanna um gildissvið og viðbrögð við brotum segir að stjórn Almannaheilla taki við ábendingum um brot og bregðist við þeim. Þar er einnig gert ráð fyrir úrskurði um brot, úrbótum og leiðréttingu upplýsinga. Á þeim grundvelli óska ég eftir að stjórn Almannaheilla:
1) Taki kvörtun þessa til formlegrar efnislegrar meðferðar og staðfesti móttöku hennar.
2) Afli frá KÍ stjórnarbókana, samþykkta, fjárheimilda, frumgagna gjaldfærslunnar, vörslusamnings við PwC og gagna um eignar- og ráðstöfunarrétt að stofnfénu og hugsanlegum vaxtatekjum.
3) Taki sérstaka, rökstudda afstöðu til heimildar stjórnar KÍ til stofnunar sjálfstæðs sjóðs og ráðstöfunar 75 milljóna króna án aðalfundarsamþykkis, með hliðsjón af 3., 4. og 6. gr. laga KÍ og 10., 11. og 19. gr. laga nr. 110/2021.
4) Taki afstöðu til gjaldfærslu fjárhæðarinnar í ársreikningi 2025 og rangrar upplýsingagjafar um stofnun sjóðsins.
5) Meti upplýsingagjöf félagsins og ítrekað svarleysi þess, meðal annars við fyrirspurn minni 21. október 2026, samkvæmt ákvæðum siðareglnanna um gagnsæi og ábyrgð gagnvart félagsmönnum.
6) Úrskurði hvort stjórn og framkvæmdastjóri KÍ hafi brotið gegn þeim ákvæðum siðareglnanna sem varða áreiðanlegar upplýsingar, heilindi stjórnenda og ábyrga meðferð fjármuna.
7) Taki afstöðu til nauðsynlegra úrbóta, meðal annars leiðréttingar opinberra upplýsinga og ársreiknings og ráðstafana vegna heimildarbrests, eftir því sem niðurstaða athugunar gefur tilefni til.
8) Tilkynni mér skriflega um niðurstöðu sína, rökstuðning, gögn sem voru lögð til grundvallar og þau ákvæði siðareglnanna sem voru metin.
Ég óska eftir skriflegri móttökustaðfestingu og upplýsingum um fyrirhugaða málsmeðferð innan 14 daga. Verði ákveðið að taka málið ekki til efnislegrar meðferðar óska ég eftir sérstakri, skriflegri og rökstuddri ákvörðun með vísan til eigin siðareglna Almannaheilla.
8. Lokaorð
Kvörtunin varðar hvorki tilgang Framfarasjóðsins né mikilvægi þjónustu við krabbameinssjúklinga og aðstandendur. Hún varðar lögmæti meiri háttar ráðstöfunar fjármuna, rétt aðalfundar, áreiðanleika ársreiknings og ábyrgð stjórnenda. Í birtum fundargerðum er ekki að finna sérstaka samþykkt aðalfundar fyrir stofnframlaginu. Fjárhæðin var engu að síður gjaldfærð á árinu 2025 og stofnun sjóðsins lýst sem loknum atburði það ár, þótt formlegri stofnun lyki ekki fyrr en í ágúst 2026. Mikilvægum fjárhagslegum fyrirspurnum hefur síðan verið látið ósvarað.
En alvarlegasta afleiðing þessara mála kann að felast í orðsporsáhættu sem stjórnendur KÍ skapa fyrir kjarnastarfsemi félagsins. Á vegum þess vinnur öflugt fagfólk mikilvægt starf við forvarnir, fræðslu, rannsóknir og þjónustu við krabbameinssjúklinga og aðstandendur þeirra. Það fólk ber ekki ábyrgð á þeim ákvörðunum um fjármál og stjórnarhætti sem hér eru gagnrýndar. Þegar stjórnendur víkja með svo alvarlegum hætti frá kröfum um lögmæti, gagnsæi og áreiðanlegar upplýsingar stofna þeir engu að síður trausti til félagsins í heild í hættu. Slíkt getur torveldað starf fagaðilanna og veikt trúverðugleika þeirra mikilvægu verkefna sem félagið sinnir. Að mínu mati er þetta hugsanlega alvarlegasti þáttur málsins: að háttsemi stjórnenda geti bitnað á því góða starfi sem félagið var stofnað til að sinna og á þeim sem þurfa mest á því að halda. Hér gildir hið sama og minnst var á hér að framan varðandi yfirlýsing um upptöku reglna að þetta starfsfólk getur ekki verið varnarlína ógagnsæis og óreiðu í stjórnun og fjármálum Krabbameinsfélags Íslands.
Þetta er ekki ágreiningur um stefnu í krabbameinsmálum heldur um grundvallarreglur í meðferð fjármuna sem almenningur hefur treyst félaginu fyrir. Siðareglur Almannaheilla eiga að tryggja gagnsæi, áreiðanleika upplýsinga og ábyrga stjórnarhætti. Trúverðugleiki þeirra ræðst af því hvort þeim er framfylgt þegar skjalfestar og alvarlegar ábendingar um brot berast. Ég tel að fyrirliggjandi gögn gefi mjög ríkt tilefni til efnislegrar meðferðar og krefst þess að stjórn Almannaheilla taki rökstudda afstöðu til kvörtunarinnar samkvæmt þeim reglum sem samtökin hafa sjálf sett.
Virðingarfyllst,
Einar Páll Svavarsson
eps@emstrur.is
Sími +354 8632139
Félagsmaður í Krabbameinsfélagi höfuðborgarsvæðisins
Fylgiskjöl og réttarheimildir
1. Ársreikningur KÍ 2025 – skýrsla stjórnar, áritun PwC og skýring 6.
2. Gildandi reglur og viðmið KÍ – maí 2026, einkum siðareglur Almannaheilla, bls. 11–12.
3. Siðareglur Almannaheilla, samþykktar 2. júní 2022.
4. Lög Almannaheilla, einkum 3. gr.
5. Lög Krabbameinsfélags Íslands, einkum 3., 4. og 6. gr.
6. Fundargerð aðalfundar KÍ 9. maí 2026.
7. Fundargerð aðalfundar KÍ 24. maí 2025.
8. Skipulagsskrá Framfarasjóðs Krabbameinsfélags Íslands, einkum 1. og 4. gr., undirritanir og staðfesting sýslumanns.
9. Upplýsingar KÍ um Framfarasjóð og upphaf formlegrar starfsemi hans í ágúst 2026.
10. Lög nr. 110/2021 um félög til almannaheilla, einkum 10., 11., 19., 22. og 34. gr.
11. Lög nr. 3/2006 um ársreikninga, einkum 5. og 11. gr.
12. Lög nr. 145/1994 um bókhald, einkum 8. gr.
13. Staðfesting PwC 28. maí 2026 og gögn frá Sýslumanninum á Vestfjörðum um vörslu og millifærslu stofnfjárins.
14. Tölvupóstur til fjármálastjóra KÍ 21. október 2026 um vaxtatekjur og fyrri ósvaraðar fjárhagslegar fyrirspurnir.
